E ngā mātua mōkai! He nui te hiahia ki te kai kounga teitei, ki ngā haerenga ki te rata kararehe, me ngā moenga whakamarie… engari me pēhea te wai e whakakī ana i te peihana a tō hoa huruhuru?i ia rā, i ia rā? Ngā poke wai tap e pā anakoeka pāngia hoki ō mōkai – he maha ngā wā ka nui ake te pānga nā te rahi me te koiora. Ehara te tātari wai o tō mōkai i te manaaki; engari he tiaki hauora matatau. Me ruku tātou ki te hiranga o tēnei mea, me pēhea hoki te whiriwhiri i te otinga tino pai!
Ngā Tūponotanga Huna i roto i te Peihana a Fluffy:
- Haumāota me ngā Haurāmine: He kino ki ngā ihu tairongo me ngā puku reka (kāore e whakaaetia te inu waipiro!), he maroke ki te kiri/ngā huruhuru, ā, ka pā kino pea mō te wā roa.
- Ngā konganuku taumaha (Mata, Mekuri): Ka kohia ki roto i ngā whekau, ka puta he raruraru pūnaha io, whatukuhu, me te whanaketanga. He iti ake ngā mōkai = he iti ake ngā paepae paitini.
- Pūhauora: He nui ngā taumata e pā ana ki ngā raruraru wheua i roto i ngā kurī momo nui. He tino tairongo ngā ngeru.
- Ngā Nitrates/Nitates: Ka pāngia ngā mōkai e te "blue baby syndrome" (methemoglobinemia), ka whakaiti i te hāora i roto i te toto.
- Ngā Huakita me ngā Parata (Giardia, Cryptosporidium): Ka pāngia e te mamae nui o te puku ("kirika pīwa").
- Rongoā/Patupatu: Ngā mea whakararuraru endocrine e pā ana ki ngā mate pukupuku, ngā raruraru tairoi, me ngā raruraru uri.
- Parapara me te Waikura: He reka/kanohi kino, ka pā kino pea ki te pūnaha gastrointestinal.
- Ngā Kohuke Wai Mārō: Ka whai wāhi ki te hanga i ngā tioata/kōhatu mimi (he mōrearea nui mō ngā ngeru me ētahi kurī).
He aha te take kāore e taea te whiriwhiri i te wai tātari mō ngā mōkai:
- Ka Whakatenatena i te Makuku: Ka kukume te wai ma, reka hou i ngā mōkai ki te inu atu. He mea nui mō te hauora o ngā whatukuhu, te mahi a te ara mimi, te nakunaku, me te whakahaere i te pāmahana. He tino ngāwari ngā ngeru ki te matewai mau tonu.
- Ka Whakaiti i ngā Raru Mimi me ngā Tākihi: He iti ake ngā kohuke me ngā poke = he iti ake te tūponotanga o ngā tioata mamae (me te utu nui!), ngā kōhatu, me te haere whakamua o te CKD.
- Tautoko i te Oranga Whānui: Ko te wai ma ake he iti ake te paitini ki te ate/ngā whatukuhu, ka whakatairanga i te pūnaha ārai mate hauora me te huruhuru kanapa.
- He reka ake, he kakara pai ake: He koi ngā kare ā-roto o ngā mōkai. Mā te tango i te haukini/matū ka reka ake te wai.
- Te Rangimarie o te Hinengaro: Kia mōhio koe kei te whakarato koe i te makuku tino parakore.
Ngā Otinga Tātari Wai Mō Ngā Mōkai: Kei Tua Atu i te Peihana Taketake
| Momo Tātari | Te Āhua o tana Mahi | Ngā Painga | Ngā ngoikoretanga | Pai rawa atu mō |
|---|---|---|---|---|
| Ngā Peihana Wai Tātari | He kātere tātari kua hangaia ki roto i te puna wai. E whāngaihia ana e te kaha ā-papa. | Māmā, utu tika, kawe, iti te tiaki. | He iti te kaha, he maha ngā whakawhiti tātari (2-4 wiki), he tātari taketake (he waro te nuinga hei whakareka/hauora). | Ngeru takitahi/kuri iti, tīmatanga tahua, haereere. |
| Ngā Puna Wai Mōkai | Te hurihanga wai mā roto i te(ngā) tātari. Mono-mai, pākahiko rānei. | He whakatenatena i te inu! He mea ātaahua te wai nekeneke. He nui ake te kaha. He tātari maha-wāhanga (tātari-mua + waro). He hou ake te reka o te hau tonu. | Me horoi (papu, ngongo), me hiko, he nui ake te utu, ka whakawhiti tātari (2-8 wiki), ā, ka haruru pea. | Ngā ngeru (ina koa!), ngā mōkai maha, ngā mōkai e hiahia ana kia whakakīia ki te wai. Kōwhiringa Pai rawa atu! |
| Ngā Tātari Ā-roto/I raro i te Totohu | E hono ana ki te paipa wai matao o te totohu. He paipa mō ngā mōkai, he peihana whakakī rānei kua whakatapua. | Kounga tātari teitei rawa (poraka waro, kōwhiringa RO). Wai tātari mutunga kore ina hiahiatia. He roa te ora o te tātari (6-12 marama). | He nui ake te utu i mua, me tāuta, ka pau te wāhi totohu. | Ngā teihana mōkai motuhake, ngā whare mō ngā mōkai maha, ngā mōkai he nui ngā mate hauora. |
| Ipu/Ringihia | Whakakīia tō tātari ipu paerewa, ringihia ki roto i te peihana mōkai. | He māmā noa iho te whakamahi i te tātari o nāianei. | He whakararuraru (te whakakī i ia rā), te tūponotanga o te poke whakawhiti, ehara te ipu i te mea motuhake ki te mōkai. | He otinga rangitahi, mō ngā mōkai nohinohi. |
Ngā Āhuatanga Matua mō te Hiahia i roto i te Tātari Mōkai:
- Pāpāho Tātari Whai Hua:
- Waro Whakahohe: He mea nui mō te chlorine, ngā reka/kakara kino, ngā VOC, ētahi patupatu.
- Kapia Whakawhiti Ion: Ka aro ki ngā konganuku taumaha (mata, parahi) ka whakaiti i te pakeketanga o ngā kohuke (konupūmā/konupora).
- Tātari-Mua Ā-Mīhini: Ka mau i te huruhuru, i te paru, i te paru – HE MEA HIRAHIRA mō ngā puna wai!
- (Whiringa) Pāpāho Motuhake: Mō ngā nitrates, ngā fluorides, ngā āwangawanga motuhake rānei (whakamātauria tō wai!).
- Ngā Tiwhikete: Rapua ngā Paerewa NSF/ANSI 42 (Ataahua) me te 53 (Hauora) e pā ana ki ngā āwangawanga mō ngā mōkai (hauora, mata, pūmua). Kia tūpato ki ngā kereme "whakaiti i ngā poke" kāore i te mārama.
- Haumaru Tuatahi:
- Ngā Rauemi Kore-BPA, Kore-Paitini: Me whakarite kia pai mō te kai ngā kirihou katoa.
- Kāore he Konutea: He mea noa i roto i ngā puna wai iti te utu – he paitini mēnā ka tāia!
- Tūranga Pūmau, Kore-Paheke: Ārai i ngā maringi me ngā takahanga.
- Horoi Māmā: Ngā Punameme wetewete ia wiki! Rapua ngā wāhanga e tika ana mō te horoi rihi (tirohia ngā whakaritenga a te kaihanga).
- Te Pūmanawa me te Rere: Whakatauritehia te rahi ki tō mōkai. Me kaha, me ātaahua hoki te rere o ngā puna wai.
- Te Ora me te Utu o te Tātari: Whakaarohia te auau o te whakakapinga me te utu o te kātereti. He maha ngā wā e hiahiatia ana kia nui ake te whakawhiti i ngā puna tātari i ngā pūnaha ā-roto.
- Taumata Haruru: Ka ngunguru, ka haruru rānei ētahi puna wai. Tirohia ngā arotake mēnā he mōkai (he tangata rānei!) e aro nui ana ki te haruru.
Ngā Tohutohu Ngaio mō te Makuku Mōkai:
- Whakamātauria tō wai: Kia mōhio ki ngā poke motuhake hei arotahi ki te tātari tika.
- Horoia ngā peihana/ngā puna wai IA RĀ: Whakamahia he wai hopi wera. Ka tere te tipu o te kiriata koiora!
- Horoi Hōhonu Ngā Puna IA WIKI: Wetewetehia katoatia. Ruia te papu ki te winika/wai. Horoia ngā wāhanga katoa. Horoia kia tino horoia. Kāore e taea te tautohetohe mō tēnei!
- Whakakapia ngā Tātari I TE WĀRANGI: Ka noho ngā huakita ki roto i ngā tātari e whakamahia nuitia ana, ā, ka ngaro te whai huatanga.
- Whakatakotoria he maha ngā teihana: Ina koa i ngā whare he maha ngā mōkai, i ngā whare nunui rānei. He pai ake ki ngā ngeru kia matara atu i te kai/para.
- Wai Matūroa I Ngā Wā Katoa: Whakakīia ngā peihana/puna wai i ia rā. He kino te wai mātao.
- Mātakihia tāu mōkai: Te nui haere o te inu? Pai! Te karo i te puna wai? Tirohia te papu/tātari/te ma.
Ko te Kaupapa Matua: He Pūtea ki ngā Āmua Huruhuru
Ko te whakarato wai tātari tētahi o ngā huarahi māmā, tino whai hua hoki hei tiaki i te hauora roa o tāu mōkai. Ka whawhai ki ngā mate mimi, ka akiaki i te wai nui, ka whakaiti i te pānga o ngā paitini, ā, ka tuku i te whakahauora parakore e pai ai rātou. Ahakoa he puna mirumiru, he tātari ā-roto maeneene rānei tāu e whiriwhiri ai, kei te hoatu e koe ki a rātou te koha o te oranga - kotahi te inu i ia wā.
He aha te āhua o te wai māori o tāu mōkai? Kua kite koe i tētahi rerekētanga me te wai tātari? Tuhia ō wheako me ō tohutohu ki ngā kōrero i raro nei!
Te wā tuku: Hurae-21-2025
